Kolonizacja tych ziem na dobre zaczęła się dopiero po 1425 r. Osadnictwo posuwało się na północ wzdłuż rzeki Biebrzy i drogi idącej z Wizny na Kamienny Bród na rzece Łek.
(…) Kolonizacja ziem między Wissą a Łekiem zaczęła się dopiero po 1471 r. Ludność mazowiecka nie zatrzymała się na granicznej rzece Łek i na granicy krzyżackiej. Przenikała dalej na północ, najpierw w osobach bartników mazowieckich, o których wiemy, że działali tutaj ok. 1440 r., przychodząc aż z dalekiej Wizny. Docierali oni na cały obszar podległy Rajgrodowi, a więc również po rzekę Nettę. Za nimi poszło stare osadnictwo zarówno po stronie krzyżackiej, jak i litewskiej.

Wiśniewski Jerzy, Dzieje osadnictwa w powiecie augustowskim od XV do końca XVIII wieku, [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, pod red. Antoniewicz J., Białystok 1967, s. 78.

Rysunek: Pomiany, powiat augustowski. Wieś niegdyś drobnoszlachecka założona po 1503 r.
Popowo-Międzylesie (widocznie w chwili zakładania znajdowało się wśród lasów) i Woźna-Wieś są najstarszymi znanymi osadami pod Rajgrodem.

Wiśniewski J., Dzieje osadnictwa w powiecie augustowskim od XV do końca XVIII wieku, [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, pod red. Antoniewicz J., Białystok 1967, s. 80.

Wielki książę Aleksander przywilejem z Wilna z 11 VIII 1503 r. nadał Pawłowi Pomianowi (Grabowskiemu) część puszczy w powiecie rajgrodzkim (tak!) blisko drogi publicznej, z dwoma siedliskami Szelistowo i Bargłówka, z rzeką Szelistówką i jeziorkiem Krassiowo Wielkie (pod wsią Kroszewo). Granice tego nadania zostały w tym przywileju szczegółowo opisane. Został on znaleziony w 1742 r. w oprawie księgi (…). Całość nadania nosiła nazwę Szelistowo, Żelistowo, Selistowo (…).

Na tych ziemiach po Pawle dziedziczył (przed 1525 r.) Daćbóg Pomian z Grabowa (pod Wąsoszem) i Dolistowa (pod Goniądzem), zwany też Szelistowskim. Po jego bezpotomnej śmierci (między 1547 a 1551 r.) osiedlili się tu na podstawie decyzji Zygmunta I jego krewni Filip i Michał Grabowscy, Hieronim i Konstanty Sulewscy oraz Hieronim, Samson, Paweł, Barbara i Elżbieta Toczyłowscy.
Ci liczni spadkobiercy dzieląc się gruntami Daćboga Pomiana założyli tutaj dwie osady – Pomiany i Łabętnik, które z pokolenia na pokolenie rozrosły się we wsie drobnej szlachty.
Spośród nich do dziś mieszkają Toczyłowscy i trochę później w XVI w. osiadli Ossowscy (…). W ciągu wieków osiedlały się tu różne rodziny.

W XVII w. 3 włóki altarii rajgrodzkiej w Łabętniku i Pomianach zabrali Wojciech Dorff, Paweł Sulewski, Wacław Kleszczewski, Jan Białucki, Jakub i Bartłomiej Toczyłowscy. Po dłuższych zatargach bijatyckich (…) zawarto 8 kwietnia 1689 r. ugodę. Oddali te włóki i zapłacili kary. Ponownie spór o nie wybuchł w 1768 r., gdy znaczną częśc Pomian miał Wojciech Rydzewski. Grabowscy z Pomian posiadali ponadto część Białosukni pod Goniądzem.

W 1567 r. mieszkali w obu wsiach Toczyłowscy, Grabowscy, Szymanowscy, Ossowscy, Przestrzelscy. W latach 1577-1580 ponadto w Pomianach Boguszowie, Kownaccy, Szymanowscy, a w Łabętniku Białuccy i Dorffowie (AGAD, ASKT, 47, str. 287). Do końca XVIII w. w Pomianach pozostai Ossowscy, w Łabętniku Dorffowie i Toczyłowscy. Dorffowie pochodzili od Marcina Dorffa, podstarościego rajgrodzkiego, zapewne przybysza z Mazur lub z Pomorza (może go starosta Dulski za sobą przywiózł).

Wiśniewski J., Dzieje osadnictwa w powiecie augustowskim od XV do końca XVIII wieku, [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, pod red. Antoniewicz J., Białystok 1967, s. 85-86.

Dymy chłopskie spustoszałe i płacące podymne w 1661 r.:
Pomiany:
spustoszałych 19
płacących 4

Najliczniej drobna szlachta przetrwała w Pomianach i Łabętniku. W tych wsiach również nie było zupełnej przerwy osadniczej. Wiele rodzin mieszkało dalej w swoich wsiach: (…) w Łabętniku Dorfowie, Białuccy i Toczyłowscy, w Pomianach Ossowscy i Sulewscy.
Mniejsze rody, które wymarły (np. Grabowscy, Szymanowscy w Pomianach) zajęły nowe rodziny z innych wsi pod Rajgrodem i Goniądzem, a nawet z dalszych stron Mazowsza i Podlasia. W Łabętniku Szarcowie, Wroczyńścy, w Pomianach Dzierżyńscy, Kuleszowie, Grodzcy, Lenczewscy, Danowscy, Zalescy, Kleszczewscy, Janikowscy (…). Nie była to jednak zasadnicza zmiana, gdyż część tych rodzin weszła tu drogą małżeństw jeszcze przed najazdem szwedzkim.

Topolski Jerzy, Wpływ wojen połowy XVII wieku na sytuację ekonomiczną Podlasia. Studia Historica w 35-lecie pracy naukowej Henryka Łowmiańskiego, Warszawa 1958, [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, pod red. Antoniewicz J., Białystok 1967, s. 172.

Morowa zaraza [w latach 1710-1711] dotknęła też zapewne wsie chłopów szlacheckich i wsie drobnej szlachty. Z rodów drobnoszlacheckich w tym czasie znikają np. w Łaętniku: Białuccy i Wroczyńscy; w Pomianach – Sulewscy, Dzierżyńscy, Danowscy, Kuleszowie i Zalescy.

Topolski J., Wpływ wojen połowy XVII wieku na sytuację ekonomiczną Podlasia. Studia Historica w 35-lecie pracy naukowej Henryka Łowmiańskiego, Warszawa 1958, [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, pod red. Antoniewicz J., Białystok 1967, s. 208.

W 1721 r. [Wojciech Rydzewski] posiadał już część wsi Pomiany (w 1790 r. – 22 dymy), Łabętnika (11 dymów) i Kukowo-osada Młynek (2 dymy). (…) Gromadzenie majątku kontynuował jego syn Franciszek Ksawery Rydzewski, marszałek szlachty powiatu biebrzańskiego (zm. po 1843 r.). Dobra te zwane w XIX w. dobrami Pomiany, były tylko jednym z kluczy Ksawerego Rydzewskiego. Tutaj też nastąpiła rozbudowa gospodarki folwarcznej. Na północnej części wsi Pomiany założono folwark.

Topolski J., Wpływ wojen połowy XVII wieku na sytuację ekonomiczną Podlasia. Studia Historica w 35-lecie pracy naukowej Henryka Łowmiańskiego, Warszawa 1958, [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego, pod red. Antoniewicz J., Białystok 1967, s. 225.

Stałe i regularne osadnictwo [w okolicach Augustowa] zaczęło rozwijać się dosyć późno. Posuwało się ono z dwóch kierunków. Od strony zachodniej w pierwszej połowie XV wieku wsie zakładali Krzyżacy, wykorzystując przeważnie mazowieckich osadników, zaś od południowego zachodu ten sam element przemieszczał się od Goniądza i Rajgrodu, ciągnąc wzdłuż Biebrzy.
Jednocześnie szli także osadnicy ze wschodu, z okolic Grodna. Do końca XV wieku zostały zasiedlone tereny po stronie krzyżackiej naprzeciw obecnego Augustowa. W tym samym czasie zaczęto zakładać wsie także wokół Rajgrodu: Popowo, Woźną Wieś, Miecze, Bielewie, Czarny Las, Judziki, Solistówkę i Barszcze, Pomiany i Żrobki.

Siedziba starosty [augustowskiego] znjdowała się we dworze w Netcie. Starostowie nie byli zobowiązani do przebywania w swoim starostwie i często mieszkali poza nim w swych rodowych posiadłościach. W zastępstwie funkcje starościńskie wykonywali podstarostowie, np. w 1568 roku Jakub Lipski (…), w 1692 – dzierżawcą był Jan Jankowski, właściciel Pomian (…).

Szlaszyński Jarosław, Makowski Andrzej, Augustów: monografia historyczna., Augustów 2007, s. 127.


Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Warszawa 1880-1902.